Psycholog, Psychologia, Psychologia pracy

Czym jest alkoholizm? WHO (World Human Organisation) określiło go jako poważny problemem społeczny, natomiast wg AMA (the American Medicla Association) alkoholizm jest „chorobą związaną ze znacznym osłabieniem wynikającą z trwałym i nadmiernym spożyciem alkoholu, przy czym osłabienie oznacza dysfunkcjonalność na poziomie fizycznym, psychicznym oraz społecznym”. W międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD 10 znajdziemy go w dziale chorób i zaburzeń psychicznych pod hasłem „Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane użyciem alkoholu” (F10), natomiast w DSM IV* pod numerami:
-    303.90 – Uzależnienie od alkoholu
-    305.00 – Nadużywanie alkoholu
-    303.00 – Zatrucie alkoholem
-    291.81 – Zespół odstawienia alkoholu
-    291.9 – Zaburzenia związane z alkoholem niewyspecyfikowane gdzie indziej

Nazwa alkohol wywodzi z się z arabskiego „Al Kohl” i oznacza podstawę/esencję/treść. Trunek ten, znany od zarania dziejów, związany był zwyczajowo z obrzędami dotyczącymi przełomowych wydarzeń ludzkiego życia: oficjalnym wprowadzeniem do wspólnoty nowego członka, ślubami oraz innymi społecznymi wydarzeniami, a także iventami sportowymi czy relaksem i zabawą. Niebagatelną rolę w popularyzacji picia „napojów wyskokowych” odegrały media – przede wszystkim reklamy ukazujące, że tylko w towarzystwie pewnego piwa można się dobrze bawić, przy danym winie zwykły obiad na pewno będzie smakował wykwintnie a określona wódka jest wyłącznie dla „prawdziwych” mężczyzn. Uroda, miłość, przyjaźń czy seks również są na wyciągnięcie ręki – jeśli trzymamy w niej butelkę z określoną marką alkoholu.
I rzeczywiście – te zwodnicze obietnice stają się często przyczyną nadużywania. Jednakże ujmując problem choroby alkoholowej od strony technicznej, o wiele ważniejsze od pytania „ile?” ktoś pije jest „co się dzieje?” podczas z daną osobą podczas picia. Po pewnej ilości alkoholu (indywidualnie zróżnicowanej) nasz mózg podlega łagodnej intoksykacji, co odczuwamy jako zrelaksowanie, stajemy się bardziej beztroscy a wcześniejsze problemy rozpływają się w niebycie. Dlatego, początkowo, alkohol pomaga polepszyć zły nastrój a umocnić – lub nawet podwyższyć – dobry. Jednakże po niedługim czasie okazuje się, że aby poczuć się przyjemnie, trzeba zwiększyć nieco dawkę „procentów”… Niespodziewanie okazuje się, iż nawet przy dużej dawce „to już nie to samo”.

Jak powszechny jest alkoholizm?
Należy pamiętać, iż alkoholizm jest chorobą, i to chorobą na wielu poziomach ludzkiego bytu – od psychicznego uzależnienia, aż po fizyczne wyniszczenie oraz zaburzenie więzi społecznych (przemoc fizyczna i psychiczna w 2/3 przypadków związana jest z nadmiernym spożywaniem alkoholu**, w rodzinie – 4/5***). Według amerykańskich psychiatrów zaburzenia związane z alkoholem (jako całą grupa poszczególnych jednostek chorobowych) plasują się blisko szczytu wśród najpopularniejszych zaburzeń w populacji (ok. 8% cierpi na uzależnienie od alkoholu, a dodatkowe 13% populacji dorosłych nadużywa go). Udowodnione zostało, iż istnieją pewne predyspozycje genetyczne do uzależnienia od alkoholu i – paradoksalnie – tzw. „mocna głowa”. Podatność genetyczna oznacza 3 do 4 razy większe prawdopodobieństwo wystąpienia choroby alkoholowej u krewnych osoby uzależnionej. Co jednakże nie oznacza, iż osoby takie mogą się tłumaczyć swoimi genami, tylko powinny zwrócić baczniejszą uwagę na ten problem. Natomiast subiektywne poczucie „odporności” na alkohol sprawia, iż osoba nie zdaje sobie sprawy kiedy – i jak głęboko – jej funkcjonowanie zostaje zaburzone przez alkohol.

Postępowanie choroby
Alkoholizm jest chorobą rozwijającą się. Po raz pierwszy zwrócił na to uwagę Elvin M. Jellinek, który w swojej pracy pt. Koncepcja alkoholizmu jako choroby (1960) opisał kolejne etapy tej choroby:
-    Faza wstępna/prealkoholowa (ang. Social Drinker) – zaczyna się niewinnie: przeciętnie pijąca osoba odkrywa, iż alkohol może poprawić nastrój, odsunąć na chwilę troski, pomaga zapomnieć problemy. Zaczyna konsumować większe ilości alkoholu, aby przywoływać ten stan przyjemności – co oznacza wzrost tolerancji na alkohol. Na tym etapie osoba pijąca może zrezygnować z picia bez większych konsekwencji czy zewnętrznych nacisków, gdyż nie jest ono celem samym w sobie. Faza ta może trwać od kilku miesięcy do kilku lat.
-    Faza ostrzegawcza (The Early Stage) – jej początek to pojawienie się luk pamięciowych (palimpsestów). Pojawiają się problemy związane z alkoholem: osoba może podkradać innym drinki, wyszukiwać okazji do picia i czuć się zawstydzona swoim pociągiem do alkoholu. Utrata przytomności pod wpływem alkoholu, częsta intoksykacja alkoholowa dalszy wzrost tolerancji są typowymi sygnałami dla tego etapu. Następnie osoba zaczyna szukać osób równie chętnie pijących, powoli traci zainteresowanie innymi aspektami życia. Rodzina i przyjaciele zaczynają martwić się o skłonności coraz więcej pijącego członka rodziny/przyjaciela, natomiast w pracy zaczynają się problemy związane z nieobecnościami czy brakiem efektywności (opieszałością, gorszym skupieniem na zadaniach).
-    Faza krytyczna (Middle Stage) – osoba traci kontrolę nad ilością i czasem spożywania alkoholu, jakkolwiek zaprzecza, że problem istnieje. Dzień zaczyna być podporządkowany alkoholowi – chory pije więcej i częściej niż pierwotnie zamierzał. Celem picia nie jest już podniesienie nastroju, ale wymazanie niechcianych uczuć: złości, depresji czy dyskomfortu psychicznego. Występuje „zabijanie klina klinem” czyli poranne picie alkoholu, aby złagodzić objawy kaca. Próby ograniczenia picia okazują się bezowocne, nasilają się problemy związane ze zdrowiem, z pracą, a przede wszystkim – poważne konflikty rodzinne.
-    Faza przewlekła (Late Stage) – życie alkoholika jest całkowicie uzależnione od dostępności alkoholu. Stan zdrowia znacznie się pogarsza – najbardziej zagrożona jest wątroba (marskość lub zapalenie), trzustka (ostre zapalenie), ciśnienie krwi jest zbyt wysokie, następują krwotoki z wyściółki przełyku. Oprócz tego zdewastowane jest serce (podwyższone ryzyko zawału) oraz mózg (ubytki kory mózgowej, podwyższone ryzyko udaru). Charakterystyczne dla tego etapu jest występowanie wielodniowych „ciągów”. Ponadto alkoholicy często cierpią na bezsenność i znaczne obniżenie nastroju (aż do depresji), co często prowadzi do samobójstwa.

Według Jellinka na każdym etapie można skutecznie leczyć chorego. Podobne wnioski wysunął Geaorge Villant, który w książce Naturalna historia alkoholizmu (1983) przedstawił wyniki badań związanych z alkoholizmem rozumianym jako postępująca choroba (przy czym zamienił kolejność faz przedstawionych przez Jellinka), która może zakończyć się dwojako:
-    abstynencja,
-    śmierć.
Oznacza to, iż alkoholikiem jest się przez całe życie, zatem powrót do niepatologicznego picia jest w zasadzie niemożliwy – „wyleczony” (a dokładniej „zaleczony”) powinien już do końca życia unikać spożywania alkoholu.

Z alkoholizmem związanych jest kilka innych zaburzeń, np.:
-    Syndrom Wernickego-Korsakoffa (Wernicke-Korsakoff Syndrome) – są to głębokie uszkodzenia mózgu związane z piciem,
-    Alkoholowy Zespół Płodowy (Fetal Alcohol Syndrome, wg ICD 10: Q 86.0) – określony zespół zaburzeń fizycznych i psychicznych dziecka, którego matka w czasie ciąży piła alkohol,
-    Majaczenie Alkoholowe (Delirium Tremens, ICD 10: F 10) – fizyczne uzależnienie od alkoholu i bardzo silne reakcje organizmu na próbę jego odstawienia – wymaga interwencji lekarza!

Leczenie
Odwyk powinien być prowadzony pod stałą opieką medyczną – zwłaszcza proces detoksykacji. W dalszych etapach leczenia niezbędna jest indywidualna pomoc psychologiczna i/lub grupowa (np. stowarzyszenia AA).

PSYCHOLOG